Kunstmatige intelligentie blijkt bij het controleren van jaarrekeningen soms kritischer en grondiger te werk te gaan dan ervaren accountants. Dat concludeert advies- en accountantsorganisatie KPMG na een experiment waarbij honderd AI-agenten werden ingezet om financiële gegevens van een grote onderneming te onderzoeken. Toch is de technologie nog lang niet klaar om menselijke accountants te vervangen.
Tijdens het experiment, dat de naam Project Exponential kreeg, voerden AI-agenten en accountants gelijktijdig controles uit op de jaarrekening van een bestaande, maar niet nader genoemde onderneming. KPMG vergeleek vervolgens de resultaten om vast te stellen waar kunstmatige intelligentie beter of juist minder goed presteerde.
Betere vragen
Volgens Cath Burnet, hoofd accountancycontrole bij KPMG in het Verenigd Koninkrijk, gingen de AI-systemen op bepaalde onderdelen dieper op de materie in dan hun menselijke collega’s. In sommige gevallen stelden zij zelfs betere vragen, verklaarde ze tegenover de Financial Times.
Menselijke controle blijft noodzakelijk
De resultaten waren echter niet uitsluitend positief. De AI-agenten bleken sterk afhankelijk van menselijke begeleiding. Accountants moesten opdrachten formuleren, ontbrekende gegevens uit eerdere controles aanleveren en de bevindingen voortdurend controleren. Ook moesten zij uiteindelijk hun goedkeuring geven aan de resultaten.
Bij een vraagstuk rond regelgeving ging een AI-agent bovendien de mist in, waarna een menselijke accountant moest ingrijpen.
Kwaliteit van bedrijfsgegevens
Een ander probleem is de kwaliteit van bedrijfsgegevens. Veel ondernemingen beschikken volgens KPMG niet over voldoende betrouwbare en gestructureerde data om AI zelfstandig controles te laten uitvoeren. Daarnaast is de technologie nog onvoldoende schaalbaar om duizenden accountantscontroles tegelijk te ondersteunen.
Desondanks wil KPMG het experiment uitbreiden naar twintig andere ondernemingen. Concurrent PwC voert vergelijkbare proeven uit.
Toezichthouder waarschuwt
De Britse toezichthouder Financial Reporting Council (FRC) waarschuwt ondertussen voor de risico’s van AI binnen de accountancy. Vooral de onafhankelijkheid van accountants mag niet in gevaar komen wanneer AI-systemen analyses en adviezen produceren voor ondernemingen die zij controleren.
Volgens de toezichthouder kan AI de kwaliteit van accountantscontroles verbeteren, maar blijft menselijke verantwoordelijkheid essentieel.
Veel gebruik, weinig strategie
Onderzoek van Gartner onder leidinggevenden binnen auditfuncties laat zien dat 93 procent inmiddels AI gebruikt. Slechts 38 procent beschikt echter over een concrete AI-strategie.
Vooralsnog wordt de technologie vooral ingezet voor onderzoek, risicoanalyses, rapportages en de voorbereiding van controles. Slechts 30 procent gebruikt AI daadwerkelijk voor controletests of het programmeren van auditwerkzaamheden. Daarmee ontstaat een opvallend contrast: AI kan accountants inmiddels op onderdelen overtreffen, maar een fundamentele verandering van het accountantsvak blijft voorlopig uit.
