De impact van AI op medewerkers zelf staat nog te weinig op de radar van bedrijven. Starters missen het werk waarmee ze het vak leren, seniors het werk waar ze plezier uit halen. Wie alleen maar naar efficiency kijkt, zit straks zonder ervaren werknemers.
Veel werk verandert momenteel hard onder invloed van AI en dat heeft gevolgen voor onze arbeidsmarkt. Dat zegt Petra Biemans, lector Human Capital bij Hogeschool Inholland. Zij doet onder meer onderzoek naar wat verandering van werk met mensen doet. Daarvoor gebruikt ze een model in de vorm van een “poppetje”, waarin kennis, vaardigheden, leren en ontwikkelen, de cultuur van het vak en arbeidsomstandigheden samen de professionele identiteit vormen. “Maar in het midden zit het hart. Daar zit de echte passie, en die kan verschuiven.”
Biemans werkte zelf jarenlang in de IT en geeft een voorbeeld van programmeurs. “Dat zijn vaak mensen die van puzzelen met regels code houden, maar nu door AI hun werk zien verschuiven naar controleren in plaats van bouwen. Dat doet wat met je.” Het betekent dat mensen door de komst van AI afscheid moeten nemen van taken waar ze voorheen een deel van hun werkgeluk uit haalden. Er komen natuurlijk ook nieuwe taken bij en dat doet een beroep op het aanpassingsvermogen. Ze wijst op een vergelijkbare verschuiving die eerder al in de zorg plaatsvond en waarbij zorgprofessionals de stap maakten van ‘zorgen voor’ naar ‘zorgen dat’. “Waar bepaalde zorgprofessionals voorheen zelf ‘zorgden’, werden ze steeds meer coach van patiënt en cliënt. Niet iedereen vond dat een eenvoudige stap om te maken.”
Belang van kennis neemt toe
En daardoor haakten uiteindelijk sommige medewerkers af. Dat risico lopen we in de IT-sector ook, volgens Biemans. Bij starters speelt nog iets anders. Hun professionele identiteit begint zich juist te vormen met de eerste landing op de werkvloer. Begin 2023 deed het lectoraat een kwalitatief onderzoek onder alumni van Hogeschool Inholland over starten op de arbeidsmarkt. “Toen hoorden we slechts mondjesmaat iemand iets over AI zeggen”, vertelt ze. “Van de 86 mensen, riepen 3 of 4 dat ze het vermoeden hadden dat ergens AI voor werd ingezet.”
Wat er vooral uit dat onderzoek naar voren kwam is hoe starters het vak leren wanneer ze van school komen. “Door kleine klusjes, dingen uitzoeken, bespreken met een senior, fouten maken ontwikkelen ze hun vakkennis, hun professioneel oordeel en hun expertise”, zegt Biemans. “We vermoeden dat dit in de zakelijke dienstverlening, zoals marketing, HR, recruitment en finance, al enorm aan het veranderen is, omdat dergelijke taken zijn of worden overgenomen door AI.”

Ze benadrukt dat het vooral vermoedens zijn, omdat er nog te weinig empirisch onderzoek is gedaan naar de impact van AI op de ontwikkeling van starters op de arbeidsmarkt en de gevolgen ervan voor de vakkennis binnen organisaties. Wel betoogt ze dat juist die kennis veel belangrijker gaat worden, want wie de output van AI moet controleren, heeft méér kennis nodig. Je moet overzicht hebben. Dat kennis essentieel is zag ze ook terug bij de alumni. Zij gaven aan dat het belangrijkste dat zij uit hun opleiding hadden meegenomen, basisvakkennis was.
Toch is de neiging die kenniscomponent in opleidingen minder belangrijk te vinden en meer nadruk te leggen op vaardigheden, en dat ziet Biemans als een risico. “Je begint met de kennis van school, maar en in de praktijk voeg je steeds meer vakkennis toe, juist met de taken die nu veelal worden overgenomen door AI.” Neem die programmeur. Als je zelf nooit hebt hoeven uitvogelen hoe je bepaalde tools programmeert, hoe kun je dan straks de code die AI genereert beoordelen? Het is vergelijkbaar met het halen van een rijbewijs. De rijschool leert je een auto te besturen, maar echt autorijden leer je pas in het verkeer. Wie meteen in een zelfrijdende auto stapt, leert dat nooit.
Zonder starters straks geen seniors
Ze vindt deze ontwikkeling zorgelijk. “Nu kunnen we nog bouwen op de vakkennis van ervaren mensen. Maar hoe leren starters straks het vak?” “Ze pleit ervoor dat organisaties gaan nadenken over hoe ze de begeleiding van starters gaan inrichten. “Klassieke starterstaken hebben ook een leerfunctie. Je moet dus in het taakontwerp voor starters al rekening houden met hoe ze in de nieuwe situatie leren. Maar je moet net zo goed aandacht hebben voor de zittende ploeg, want zij zijn degenen die hen moeten gaan begeleiden.”
Ze wijst er ook op dat juist door het gebruik van AI mensen steeds meer kunnen doen, waardoor ze nauwelijks tijd overhouden om een junior op te leiden. “En dat taakontwerp zijn we eigenlijk een beetje vergeten.” Een organisatie die nu een significante productiewinst uit AI haalt, zou volgens Biemans de helft daarvan moeten investeren in een andere manier van het begeleiden van starters, zodat zij hun professioneel oordeel kunnen ontwikkelen. “Anders ben je alleen maar op de korte termijn bezig met je productiviteitswinst, maar eindig je straks met een lege vijver, omdat je vergeten bent om nieuwe mensen op te leiden.”
En die vijver raakt nog sneller leeg als er minder starters binnenkomen, en er zijn al indicaties dat het aantal startersfuncties afneemt. Of dat door AI komt, is volgens Biemans nog niet duidelijk. Ook de geopolitieke onrust kan meespelen. Ze wijst op het nieuwste arbeidsmarktrapport van het UWV, waarin staat dat AI in sommige beroepen vooral instapwerk raakt, zoals het opstellen van standaarddocumenten in juridische functies en eenvoudig programmeerwerk van junior programmeurs.
Leidinggevenden zien dat ook. Uit de Nederlandse Innovatie Monitor 2026 van de Universiteit van Amsterdam en SEO Economisch Onderzoek blijkt dat zij verwachten dat AI juniorfuncties harder raakt dan die van seniors. Biemans vindt dit dan ook een maatschappelijk probleem. “Hoe leiden we onze jongeren op tot zelfstandige professionals? Zij verdienen gewoon een plek op de arbeidsmarkt. Voor de continuïteit en een duurzame en werkende economie heb je starters nodig die op de arbeidsmarkt landen. Als je daar nu niet over nadenkt, heb je straks echt een probleem. Dan is de vijver leeg en de mensen die over zijn hebben dan echt geen tijd meer om een junior nog op te leiden.”
Lummelen is belangrijk
AI verandert niet alleen hoe starters het vak leren, maar heeft ook impact op ervaren medewerkers. Steeds weer klinkt de belofte dat medewerkers zich dankzij AI kunnen richten op het werk dat er écht toe doet. Biemans moet daar een beetje besmuikt om lachen. “Je kunt niet acht uur per dag productief zijn, en zeker niet met complexe taken.” Juist even tussendoor je mailtjes wegwerken of wat lummelen is volgens haar belangrijk. “Je hebt die lummeltijd nodig, want juist dan stimuleer je ook je creativiteit.” Die tijd wordt nu door AI veelal uit het werk weggesneden, terwijl de werkstress al hoog is. “Het is een illusie dat je alleen de leuke, complexe taken overhoudt. Het is helemaal niet leuk en ook erg stressvol om de hele dag complex bezig te zijn.”
Voor HR ligt hier volgens Biemans in de eerste plaats een taak in het creëren van bewustzijn. Daarna gaat het om goed taakontwerp, waarbij het werk zo over een team wordt verdeeld dat iedereen ook wat lummeltijd houdt. Daarbij is het zaak dat vaardigheden niet ongemerkt wegzakken wanneer mensen steeds vaker op AI leunen. Biemans vergelijkt het met een topsporter die stopt met trainen. “Als je het niet oefent, gebeurt er ook iets met je cognitieve functies.” Dat medewerkers dit zelf aankaarten, ziet ze voorlopig niet gebeuren. Toegeven dat je door AI minder scherp bent geworden, is volgens haar “drie bruggen te ver”. Daarom moet je het juist niet bij het individu neerleggen, maar op het niveau van de organisatie.
Hoe een organisatie dat moet aanpakken, weet Biemans eerlijk gezegd ook niet precies. Dat vereist onderzoek. Volgens haar zijn we met AI eigenlijk bezig met één groot maatschappelijk experiment. Wel heeft ze een paar lastige vragen voor organisaties die de winst van AI willen benutten zonder straks met een lege vijver te zitten. “Waar steek ik de efficiency in die AI oplevert? Hoe behoud ik de vakkennis van mijn ervaren mensen, zodat ze AI kunnen blijven beoordelen en geen digitale dementie krijgen? En hoe leid ik junioren op, zodat zij dat straks ook kunnen?” Het is belangrijk om daar nu al bij stil te staan, benadrukt ze. Anders laten we ons verblinden door alle mogelijkheden van AI en komen we er pas achter wat we kwijt zijn als het te laat is.
