Nederlandse gemeenten betaalden in 2025 samen bijna 185 miljoen euro aan Microsoft. Dat blijkt uit onderzoek van het AD en Binnenlands Bestuur. Veel gemeenten wisten zelf niet hoeveel ze aan de Amerikaanse techgigant kwijt waren. Volgens experts gaat het om het topje van de ijsberg.
Het Algemeen Dagblad en vakblad Binnenlands Bestuur vroegen tussen april en september alle 342 Nederlandse gemeenten wat ze in 2025 uitgaven aan Microsoft-producten en -diensten. 334 gemeenten gaven uiteindelijk antwoord, in een aantal gevallen pas na een beroep op de Wet open overheid (Woo). Voor de acht kleinere gemeenten die geen cijfers deelden, maakten de onderzoekers een schatting op basis van het gemiddelde.
Opgeteld komt dat uit op bijna 185 miljoen euro. Dat is ruim tien euro per Nederlander, of bijna 25 euro per huishouden. Amsterdam betaalde met 20 miljoen euro het meest. Daarna volgen Den Haag (9,4 miljoen), Rotterdam (8,5 miljoen) en Utrecht (7,3 miljoen). Gemiddeld ging het om zo’n 550.000 euro per gemeente. En dat zijn dus alleen de gemeenten. Ministeries, provincies, waterschappen en uitvoeringsorganisaties vielen namelijk buiten het onderzoek.
Rekening vaak onzichtbaar
De cijfers verzamelen bleek geen eenvoudige klus. Veel gemeenten kopen licenties in via derden, hebben Microsoft-producten ondergebracht in bredere werkplekcontracten of hebben hun ict belegd bij een regionaal samenwerkingsverband. Wijk bij Duurstede kon bijvoorbeeld geen enkel document vinden waarin de Microsoft-kosten los staan vermeld, omdat de Regionale ICT Dienst Utrecht alles als pakket levert. Rozendaal kwam niet verder dan een globale schatting van zo’n 40.000 euro per jaar. Zelfs die schatting is niet volledig. Kosten die gemeenschappelijke regelingen voor de gemeente maken, vallen erbuiten.
Bij andere kleine gemeenten is de rekening juist tot op de cent bekend. Het Limburgse Simpelveld kreeg voor 168 gebruikers 51.047,93 euro aan Microsoft E3-licenties doorbelast, ongeveer 304 euro per gebruiker per jaar. Tien Power BI-licenties kostten 854,40 euro en twee Copilot-licenties nog eens 686,88 euro.
Ook in de Tweede Kamer is dat gebrek aan inzicht bekend. Kamerlid Barbara Kathmann (PRO) zegt dat Kamerleden eerder zelf probeerden dit soort uitgaven boven tafel te krijgen, zonder resultaat. Microsoft wilde op verzoek van de onderzoekers geen schatting geven en verwees naar de vertrouwelijkheid van klantrelaties.
Topje van de ijsberg
Hoe groot is de totale geldstroom dan precies? Techfilosoof Martijn Aslander, die sinds 2025 onderzoek doet naar de it-inkoop van de overheid, schat dat alle overheidsorganisaties samen jaarlijks twee à drie miljard euro aan Microsoft betalen. De totale it-uitgaven van de overheid schat hij voorlopig op 20 tot 50 miljard euro per jaar. Oud-Kamerlid Kees Verhoeven (D66) wijst erop dat daarnaast nog veel meer niet-Europese leveranciers geld ontvangen.
Techexpert Bert Hubert schrikt niet zozeer van het bedrag zelf. Het probleem zit volgens hem in de concentratie van vrijwel alle uitgaven bij één leverancier, wat hij verspilling van overheidsgeld noemt. Voormalig Europarlementariër Marietje Schaake legt een verband met het beperkte aantal grote Europese techbedrijven: die groeien volgens haar niet als overheden ze niet inkopen.
Die discussie is niet nieuw. ICTMagazine schreef eerder over de digitale wurggreep van big tech waarin de Nederlandse overheid zit. Ook bleek al dat de Amerikaanse cloud dominanter is bij de Nederlandse overheid dan gedacht. Critici wijzen er bovendien op dat Microsoft als Amerikaanse aanbieder onder de CLOUD Act valt, ook wanneer data in Europa opgeslagen is.
Lees ook: Europa betaalt 265 miljard euro voor digitale afhankelijkheid
Nieuw contract in de maak
Toch blijven gemeenten voorlopig bij Microsoft. Het huidige collectieve contract loopt tot en met volgend jaar en over een nieuw meerjarig contract wordt al onderhandeld. Gemeenten kozen eerder al voor een nieuw Microsoft-contract, ondanks zorgen over soevereiniteit. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) erkent dat gemeenten sterk afhankelijk zijn van enkele grote niet-Europese techleveranciers. Volgens een woordvoerder wordt die afhankelijkheid afgebouwd, maar moet de continuïteit van de dienstverlening gegarandeerd blijven.
Op rijksniveau lopen intussen meerdere trajecten. Het kabinet wil dat rijksorganisaties minder afhankelijk worden van Amerikaanse cloudleveranciers en een exitstrategie hebben. Dienst ICT Uitvoering ontwikkelde een toetsingsinstrument voor soevereine cloud. En met het DAWO-initiatief worden werkplekken op basis van NixOS getest.
Staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) spreekt van een gezamenlijke opgave van rijk en gemeenten, via samenwerking en schaalvergroting. Er wordt onder meer gewerkt aan een soevereine overheidscloud en aan het Digitale Autonomie Competentiecentrum. Microsoft zegt de soevereiniteitsambitie van de EU en Nederland te steunen. “Dat moet gebeuren op basis van openheid, samenwerking, eerlijke concurrentie en keuzevrijheid.”