85 procent van de Nederlandse organisaties wil dat Europa een sterker front vormt tegen Amerikaanse techbedrijven. Toch zette slechts 15 procent concrete stappen richting soevereine infrastructuur. Bij 42 procent staat het onderwerp helemaal niet op de agenda.
Dat blijkt uit cijfers van Xebia uit de Data & AI Monitor (2026/2027) Benelux Edition, waarin Xebia peilt hoe organisaties omgaan met data, AI en digitale soevereiniteit. Ruim acht op de tien respondenten vinden dat Amerikaanse techbedrijven te veel macht hebben over data en AI.
Maar wie de praktijk bekijkt, ziet iets anders. Ruim acht op de tien organisaties noemen zichzelf afhankelijk of zeer afhankelijk van derden voor kritieke AI-infrastructuur. De wens tot meer Europese controle botst dus met de systemen waarop men dagelijks bouwt.
Adoptie stijgt, waardemeting niet
Zeven op de tien organisaties werken actief met generatieve AI-assistenten. Toch zegt maar 24 procent de waarde van AI volledig te benutten en te volgen. Een op de vijf meet helemaal niet wat AI zakelijk oplevert. Slechts 6 procent draait AI-toepassingen breed in productie.
Een kwart heeft minstens één AI-agent live of al opgeschaald over meerdere processen. Tegelijk verwacht 44 procent dat AI-agents leiden tot minder benodigde mensen.
Vertrouwen blijft het zwakke punt: 21 procent vertrouwt de output van een AI-model evenveel als het oordeel van een collega.
Bijna zeven op de tien organisaties maken zich zorgen over Shadow AI, oftewel medewerkers die niet-goedgekeurde AI-tools gebruiken. Heldere en gehandhaafde beleidsregels ontbreken vaak.
De grootste barrière blijft echter simpeler van aard. Datakwaliteit wordt door 40 procent genoemd, gevolgd door security en compliance met 33 procent.
Grote sectorverschillen
Media en telecom lopen voorop in het meten van AI-waarde. In de publieke sector en het onderwijs meet 31 procent de waarde van AI helemaal niet. Ook in de zorg blijft waardemeting achter.
Mariam Halfhide, Principal Consultant Data & AI Strategy bij Xebia, wijst op de kern: “De cijfers wijzen niet op een technologieprobleem, maar op een besturingsprobleem. Experimenteren lukt wel. Het wordt lastig bij eigenaarschap, betrouwbare data, risico en succesmeting.”
Tip: Onderzoek naar digitale soevereiniteit toont ambitie op papier, chaos in praktijk