Twee derde van de Nederlandse organisaties investeert naar eigen zeggen te vaak in technologie zonder te weten wat het oplevert. Slechts 35 procent heeft een volledig kostenoverzicht. Dat blijkt uit de Tech Reality Check 2026 van Conclusion, gehouden onder 1.058 IT-beslissers in vier Europese landen.
Nederlandse organisaties geven fors uit aan IT, maar weten opvallend slecht waar dat geld heen gaat. In het onderzoek van Conclusion, uitgevoerd in Nederland, Duitsland, Portugal en Spanje, scoort Nederland op vrijwel elk onderdeel het laagst.
Het contrast met de buurlanden is groot. Waar 71 procent van de Duitse organisaties zegt een volledig kostenoverzicht te hebben, blijft Nederland steken op 35 procent. Spanje komt uit op 56 procent, Portugal op 47 procent.
Ook bij het meten van waarde loopt Nederland achter. Bijna de helft (49 procent) meet de waarde van digitale voorzieningen grotendeels of structureel, tegenover 77 procent in Spanje. Zeventien procent van de Nederlandse respondenten baseert die waarde vooral op aannames. In Spanje is dat 2 procent, in Duitsland 4 procent.
Kostenoverzicht vaak niet compleet
Over de vier landen samen zegt 85 procent een geheel of grotendeels volledig beeld te hebben op basis van Total Cost of Ownership. Slechts 55 procent noemt dat overzicht daadwerkelijk volledig. Bij de rest ontbreken posten als indirecte kosten en toekomstige verplichtingen.
Die blinde vlek is niet nieuw. Ook bij de Rijksoverheid ontbrak een compleet overzicht van de IT-uitgaven, terwijl er in 2024 honderden miljoenen euro’s naar IT gingen. Binnen bedrijven proberen FinOps-teams het gat te dichten. Volgens de State of FinOps 2026 breidt die discipline zich inmiddels uit van cloud naar SaaS, licenties, datacenters en AI-uitgaven.
Technical debt blijft buiten de boardroom
Zestig procent van de respondenten ervaart technical debt als een grote of structurele belemmering voor innovatie. Slechts achttien procent neemt die schuld mee bij investerings- of uitfaseringsbeslissingen. Uitstel is daarbij een patroon in alle vier de landen. 72 procent onderschrijft dat het vooruitschuiven van structurele IT-oplossingen leidt tot oplopende kosten en risico’s.
De druk neemt eerder toe dan af. Verschillende bedrijven voorspellen dat 75 procent van de technologiebeslissers in 2026 een middelhoge tot hoge stijging van technical debt ziet, mede door de snelle uitrol van AI. Bij de Belastingdienst bestond de IT in 2024 nog voor 19,3 procent uit verouderde systemen.
Thijs van Es, algemeen directeur Conclusion Strategies: “Nederland herkent het probleem scherper dan wie ook, maar vertaalt dat inzicht nog het minst naar beslissingen. Zolang technical debt en kosteninzicht niet terugkomen in de boardroom, blijft de schuld onzichtbaar oplopen.”
De Tech Reality Check is het eerste onderzoek in een jaarlijkse reeks van Conclusion. Naast kosten en technische schuld behandelt het rapport digitale soevereiniteit, samenwerking in data-ecosystemen en wendbaarheid in AI-gedreven organisaties.