Nederland exporteerde in 2024 ruim voor 80 miljard euro AI-gerelateerde goederen en staat daarmee wereldwijd op de elfde plek en binnen Europa tweede, na Duitsland. Dat blijkt uit het rapport ‘Concentratierisico’s in de mondiale AI-keten’ van Atradius, dat nu is gepubliceerd.
De fysieke basis onder AI is de afgelopen tien jaar een serieuze motor van de wereldhandel geworden. Daarbij kan gedacht worden aan onder andere grondstoffen, processors, geheugenchips, servers, netwerkapparatuur en machines voor de productie van halfgeleiders. Samen vertegenwoordigde de export van die goederen in 2024 ruim 2,9 biljoen euro. Dat is ongeveer drie keer zoveel als tien jaar eerder.
Nederland is goed voor 7 procent van de wereldwijde export van AI-apparatuur. Voor een economie van deze omvang is dat opvallend veel. De verklaring zit vooral in één productcategorie, namelijk machines voor de chipproductie. Dankzij ASML is Nederland daarin wereldwijd de grootste exporteur. ASML is namelijk de enige producent van EUV-lithografiemachines, nodig voor de productie van de meest geavanceerde AI-chips.
Daarnaast fungeert Nederland als logistieke hub voor de wederuitvoer van onder meer netwerkswitches en routers. Chipmachines en apparatuur voor dataoverdracht vertegenwoordigen samen een waarde van 34 miljard euro, ofwel 42 procent van de Nederlandse AI-export.
Azië heeft twee derde in handen
Aziatische economieën nemen 65 procent van de AI-gerelateerde export voor hun rekening, met China, Hongkong, Taiwan, Singapore en Zuid-Korea als grootste spelers. Bij halffabricaten zoals processors en geheugenchips loopt dat op tot 70 procent. China alleen is verantwoordelijk voor 18 procent van de halffabricaten en 27 procent van de AI-apparatuur. De vijftien grootste exportlanden dekken samen 85 tot 90 procent van de wereldwijde uitvoer.
De Verenigde Staten zijn sterk in software, cloudinfrastructuur en chipontwerp, maar voor de productie zelf leunen ook zij op Aziatische ketens. Volgens Atradius maakt die concentratie Europa extra kwetsbaar voor geopolitieke spanningen, handelsbelemmeringen en exportrestricties.
Chipmachines in geopolitiek spel
Het Nederlandse kabinet beperkte de export van ASML-chipmachines naar China jaren geleden al en scherpte die restricties daarna verder aan. Zo geldt er een nationale vergunningplicht voor export buiten de EU van zulke gespecialiseerde apparatuur. EUV-machines gaan al sinds 2019 niet naar China. In april 2026 meldde Reuters dat een Amerikaans wetsvoorstel ook de resterende DUV-leveringen aan Chinese chipmakers wil verbieden, maar de Nederlandse regering maakte daar bezwaar tegen.
Europa probeert zijn positie te versterken via de EU Chips Act, met als doel het marktaandeel te verdubbelen naar 20 procent in 2030. Dat aandeel ligt nu rond 8 tot 10 procent en eerdere analyses noemen die afhankelijkheid van Aziatische chipfabrikanten lastig te doorbreken.
“Nederland heeft binnen Europa een bijzondere positie in de AI-toeleveringsketen. Onze kracht zit niet alleen in de omvang van de export, maar vooral in specialistische technologie voor de chipindustrie en het ecosysteem daaromheen”, zegt Theo Smid, senior econoom van Atradius. Volgens hem kunnen meer diversificatie van leveranciers en investeringen in Europese technologische capaciteit de weerbaarheid van de regio vergroten.