Het kabinet zet een stap richting nationaal AI-toezicht. Staatssecretaris Aerdts heeft de uitvoeringswet voor de Europese AI-verordening in internetconsultatie gebracht. De wet regelt hoe bestaande toezichthouders samenwerken bij het controleren van AI-systemen.
Nederland heeft een nieuwe stap gezet in de regelgeving rondom kunstmatige intelligentie. De Europese AI-verordening trad in 2024 in werking en wordt gefaseerd ingevoerd. Al vanaf 2 augustus 2026 moeten hoog-risico AI-systemen voldoen aan strengere eisen op het gebied van datakwaliteit, risicobeheer en menselijk toezicht. Nederland loopt met de uitvoeringswet daarvoor nog niet op schema, maar de Europese regels gelden sowieso direct.
Risicogebaseerd en sectorgericht toezicht
De verordening werkt met een risico gebaseerd systeem. Sommige toepassingen zijn simpelweg verboden, bijvoorbeeld manipulatieve AI-praktijken of het massaal verzamelen van gezichtsbeelden voor biometrische databases. Voor zogenoemde hoog-risico AI-systemen gelden verplichtingen rond datakwaliteit, risicobeheer en transparantie. Ook moet duidelijk zijn wanneer mensen communiceren met een AI-systeem, zoals een chatbot.
Eerder waarschuwde de Autoriteit Persoonsgegevens al dat Nederland onvoldoende voorbereid is op de risico’s van AI. De AP-impactbarometer kleurt rood, wat aangeeft dat er structurele risico’s bestaan rond AI-gebruik. De uitvoeringswet moet daar verandering in brengen.
Samenwerking tussen toezichthouders
Het kabinet kiest voor een decentraal model. In het voorstel houden bestaande toezichthouders elk toezicht binnen hun eigen domein, zodat ondernemers en organisaties te maken krijgen met bekende instanties. Waar geen duidelijke toezichthouder bestaat, neemt de Autoriteit Persoonsgegevens die rol op zich, met een speciale AI-bestuurder. De AP pleitte eerder ook al voor aanvullende maatregelen, waaronder een registratieplicht voor algoritmes en AI-systemen bij overheidsorganisaties.
Samen met de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur krijgt de AP een coördinerende rol in het toezichtstelsel. Die twee instanties moeten zorgen voor kennisdeling en overzicht over alle sectoren heen.
Staatssecretaris Aerdts benadrukt de balans die het kabinet zoekt: “AI biedt enorme kansen voor onze economie, innovatie en onze dagelijkse levens. Maar die kansen kunnen we alleen benutten als mensen erop kunnen vertrouwen dat AI veilig en verantwoord wordt gebruikt. Met een sterk AI-toezichtstelsel zorgen we voor duidelijke regels en houden we tegelijk ruimte voor innovatie en ondernemerschap.”
De uitvoering van de wet komt bovendien niet in een vacuüm. De EU werkt ook aan aanpassingen van de GDPR om AI-ontwikkeling te stimuleren. Daarbij krijgen bedrijven meer ruimte voor het gebruik van gevoelige data bij het trainen van modellen. Die twee trajecten lopen parallel naast elkaar.