De Nederlandse startup LemmaBase heeft Lemma uitgebracht, een open-source programmeertaal waarmee organisaties wet- en regelgeving vastleggen in verifieerbare code. De taal richt zich op overheden en bedrijven in gereguleerde sectoren die AI willen inzetten zonder juridische of financiële risico’s te lopen.
Generatieve AI-modellen zijn sterk in het verwerken van taal, maar ongeschikt voor exacte berekeningen of juridische toetsing. Het risico op hallucinaties maakt ze onbetrouwbaar op plekken waar een fout direct leidt tot een claim of financieel verlies. Precies op dat snijvlak wil LemmaBase inspringen.
De taal past het principe van rules as code toe. Wetten, polisvoorwaarden en beleidsregels worden zo opgeschreven dat een mens ze begrijpt en een computer ze met zekerheid uitvoert. Lemma laat volgens de startup exact zien welke logica is toegepast, hoe een bepaalde uitkomst tot stand komt en hoe regels in de loop der tijd veranderen. De specificaties en broncode staan vanaf nu op GitHub en Lemma.run.
Doelgroep en toepassing in de praktijk
Binnen organisaties bedient Lemma twee specifieke rollen. Business-juristen en compliance-officers zetten de geldende regelgeving om in verifieerbare logica, waarna software-architecten die logica verankeren in de IT-infrastructuur. Het centrale idee daarbij is het ontkoppelen van de beslislogica van het AI-model zelf.
Dat levert twee concrete toepassingstypen op. Bij klantinteractie kan een generatieve chatbot het gesprek voeren, terwijl Lemma ‘achter de schermen’ garandeert dat adviezen over hypotheeknormen, verzekeringsclaims of zorgvergoedingen strikt conform de voorwaarden zijn. Bij procesaudits gaat het om grootschalige verwerkingen, zoals vergunningaanvragen, krediettoetsingen en douanedeclaraties, zonder het risico op rekenfouten of willekeur.
Overheid pioneert al langer met regeltaal
Het idee om wetten om te zetten in computerlogica is niet nieuw. De overheid experimenteert hier achter de schermen al jaren mee. Zo gebruikt de Belastingdienst al langer systemen zoals ALEF en RegelSpraak. Dit zijn speciaal ontwikkelde ’tussentalen’ die precies zo zijn opgebouwd dat zowel juristen als IT-systemen dezelfde regels kunnen lezen. Ook met initiatieven zoals WetsTaal wordt getest hoe nieuwe wetgeving al voor de invoering digitaal doorgerekend kan worden. Lemma treedt met haar open-source aanpak dus toe tot een speelveld waarin al de nodige ervaring is opgedaan.
De markt voor dit soort waarborgen groeit wel snel door wetgeving. Voor krediet- en risicobeoordelingen in de financiële sector en bij levens- en ziektekostenverzekeringen geldt AI onder de EU AI Act als een hoog-risicosysteem. De verplichtingen voor die categorie zijn begin augustus ingegaan. Dat betekent dat organisaties moeten voldoen aan strenge eisen rondom technische documentatie, traceerbaarheid, menselijk toezicht en robuustheid. Ook de AFM hamert voor de financiële sector expliciet op risicomanagement, datakwaliteit en transparantie.
Pilots in het vierde kwartaal
LemmaBase, gevestigd in Amsterdam en Utrecht, is opgericht door software-architecten en juristen met ervaring in overheidsdigitalisering. De taal is gratis beschikbaar gesteld als open source, wat volgens het bedrijf moet bijdragen aan een brede adoptie. Voor C-level beslissers belooft LemmaBase kortere doorlooptijden bij acceptatieprocessen, lagere kosten voor handmatige controles en IT-systemen die volledig audit-proof zijn. De eerste zakelijke pilots bij gemeenten en financiële dienstverleners starten in het vierde kwartaal van dit jaar.