EU-wetgevers hebben geen akkoord bereikt over cruciale aanpassingen aan de Europese AI Act. De impasse vergroot de juridische onzekerheid nu de deadline van augustus 2026 nadert. Waarom pleiten lidstaten en de industrie nu massaal voor uitstel, en wat zijn de fundamentele nadelen van de wet in haar huidige vorm? Critici waarschuwen dat verstikkende nalevingskosten en een gebrek aan technische standaarden de Europese innovatie dreigen te verlammen.
Dit bevestigen drie officials en twee EU-diplomaten aan Politico. Het doel van de besprekingen was een uitstel van de regels voor hoog-risico AI-toepassingen tot december 2027 vast te leggen. Ook het verbod op AI-apps die zogenaamde deepfake-naaktbeelden genereren stond op de agenda. Een nieuwe datum voor hervatting van de onderhandelingen is nog niet gepland.
Waarom uitstel noodzakelijk wordt geacht
De roep om uitstel komt niet uit de lucht vallen, aangezien de Europese Commissie en veel lidstaten zich grote zorgen maken over de technische uitvoerbaarheid van de wet op de korte termijn. Een fundamenteel struikelblok is het huidige gebrek aan geharmoniseerde standaarden. Omdat de exacte technische normen waaraan systemen moeten voldoen nog volop in ontwikkeling zijn, moeten ontwikkelaars momenteel feitelijk ‘blind’ bouwen aan compliance.
Dit leidt tot grote onzekerheid en het risico op kostbare aanpassingen achteraf zodra de regels definitief zijn. Daarnaast kampt de EU met een nijpend tekort aan capaciteit bij de toezichthouders. Er zijn nog onvoldoende keuringsinstanties aangesteld om de enorme stroom aan verplichte audits te verwerken, terwijl ook de publieke sector aangeeft meer tijd nodig te hebben om de interne governanceprocessen op de vereiste standaard te krijgen.
EU overweegt versoepeling GDPR voor AI-ontwikkeling
De nadelen van de huidige vorm en de industriële weerstand
De gesprekken liepen uiteindelijk stuk op een harde eis van de christendemocratische fractie in het Europees Parlement, die hierin krachtig wordt gesteund door Duitsland. Zij willen dat producten zoals complexe machines en medische hulpmiddelen mogen voldoen aan AI-vereisten via bestaande sectorale wetgeving, in plaats van via de nieuwe, algemene AI Act. Verschillende EU-landen en de sociaaldemocratische fractie verzetten zich hier echter met klem tegen, uit vrees voor versnippering van het toezicht.
Achter deze politieke strijd schuilt een duidelijk economisch motief. Bondskanselier Friedrich Merz en andere topfunctionarissen pleiten voor minder strenge regels voor de industriële sector om ingenieursbedrijven zoals Siemens en Bosch de nodige innovatieruimte te geven. Zij wijzen nadrukkelijk op de nadelen van de AI Act in zijn huidige vorm, waarbij vooral de enorme regeldruk en de financiële risico’s centraal staan. Hoewel er voor het MKB verlaagde drempels zijn, kunnen boetes voor overtredingen bij hoog-risico systemen alsnog oplopen tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. Voor veel tech-startups vormt dit een existentieel risico dat innovatie in de kiem kan smoren.
Bovendien waarschuwen experts voor een mogelijke braindrain naar de Verenigde Staten of China. Een specifiek pijnpunt dat de sector zorgen baart, is de juridische overlap met de AVG. Bedrijven vrezen een onwerkbare stapeling van regels, waarbij zij het risico lopen op tegenstrijdige verplichtingen of dubbele boetes wanneer AI-systemen persoonsgegevens verwerken. Deze complexiteit, gecombineerd met vage definities over wat exact als ‘hoog-risico’ wordt aangemerkt, zorgt voor een juridische koudwatervrees die de Europese concurrentiekracht op het wereldtoneel ernstig kan aantasten.
Druk door nauwer wordende deadline
Het mislukken van de gesprekken vergroot de juridische onzekerheid voor de gehele IT-keten. De nieuwe regels voor hoog-risico AI-toepassingen treden namelijk onherroepelijk in werking op 2 augustus 2026. Eerder stemde het Europees Parlement nog in met de AI Act Omnibus, een pakket aanpassingen dat bedoeld was om de regels flexibeler te maken en de kritieke deadlines te verschuiven.
Hoewel de invoering eerder al incidenteel was vertraagd door audits en boetes voor een jaar vooruit te schuiven, ontbreekt een definitieve politieke deal voor een structurele oplossing nog steeds. De onderhandelaars hadden zichzelf eind april als informele deadline gesteld, maar die is nu zonder resultaat gepasseerd.