De Zwitserse Bondskanselarij is begonnen met een pilot waarbij 3.000 overheidswerkplekken de open source-suite openDesk gaan gebruiken. Dit als alternatief voor Microsoft 365. De proef kost 9 miljoen Zwitserse frank en moet uitwijzen of de volledige federale omgeving van 54.000 pc’s later kan overstappen.
Zwitserland heeft een volgende stap gezet in het losweken van zijn overheids-IT van Microsoft. De Bondskanselarij breidt een eerder experiment uit naar 3.000 werkplekken, ongeveer 7 procent van het federale personeel. Daarbij krijgen medewerkers die met de meest gevoelige dossiers werken voorrang, waaronder de stukken van de Bondsraad.
Aan die beslissing ging een proof of concept vooraf. Daarbij gingen 172 ambtenaren al aan de slag met openDesk, de open source-werkplek die in Duitsland is ontwikkeld. Documentbewerking en de e-mailinfrastructuur bleken goed werkbaar. Videovergaderen op grote schaal, nu geregeld via Teams, liep wel tegen technische grenzen aan.
Microsoft 365 blijft tijdens de pilot gewoon draaien. Dat is bij een migratie van deze omvang niet vreemd, maar het betekent ook dat Zwitserland voorlopig dubbele kosten heeft. De uitrol loopt volgens berichtgeving over het project door tot eind 2027.
OpenDesk komt uit Duitsland
OpenDesk wordt beheerd door ZenDiS, het Duitse centrum voor digitale soevereiniteit. De office-suite draait op open standaarden en bundelt documentbewerking, e-mail, cloudopslag en projectbeheer. Overheden kunnen het zelf hosten of als clouddienst afnemen. Nederland kijkt er ook naar: het ministerie van BZK werkt samen met Frankrijk en Duitsland verder aan openDesk.
De argumenten die Zwitserland noemt, klinken bekend. Minder afhankelijkheid van Amerikaanse leveranciers en wetgeving, het wegnemen van een single point of failure, en stijgende licentiekosten. Datzelfde spanningsveld speelt in Nederland, waar de Belastingdienst al 144 miljoen euro investeerde en juist doorgaat met de overstap naar Microsoft 365, terwijl primaire processen in eigen datacenters blijven.
Duitse deelstaat is verder
Het Zwitserse model volgt een aanpak die elders al langer loopt. In de Duitse deelstaat Schleswig-Holstein gebruikt inmiddels ongeveer 80 procent van de werkplekken LibreOffice, en is de e-mail- en agenda-omgeving overgezet naar Open-Xchange en Thunderbird. Sinds 15 oktober 2025 is LibreOffice daar in principe de enige standaard voor kantoorsoftware.
Binnen Zwitserland is het leger al verder dan de burgerlijke administratie. Cyber Command, de militaire cyberveiligheidseenheid, moet zijn migratie naar openDesk in oktober 2026 hebben afgerond. Slaagt de pilot bij de Bondskanselarij, dan komt de volledige federale infrastructuur van 54.000 werkplekken in beeld.
Europa kijkt naar alternatieven
De Zwitserse stap staat dan ook niet op zichzelf, maar past in een bredere Europese trend naar digitale autonomie. Zo verving Denemarken op een ministerie Microsoft Office door LibreOffice en besloot de Franse overheid zelfs om Windows stapsgewijs te verruilen voor Linux.
Ondertussen bundelen Duitse deelstaten als Mecklenburg-Vorpommern en Sleeswijk-Holstein hun krachten via een gezamenlijk open source-platform op Nextcloud. Ook voor het bedrijfsleven en mkb ontstaan steeds meer alternatieven om los te komen van Amerikaanse clouddiensten. Daarbij kan gedacht worden aan privacygerichte suites zoals Proton Workspace tot plug-and-play-oplossingen als het Nederlandse Office.eu.
Toch blijkt de praktijk weerbarstig. Softwarematig is de overstap vaak haalbaar, maar organisaties lopen vervolgens aan tegen de hardware- en opslagafhankelijkheid in de keten eronder.