Bijna twee derde van de Nederlandse bedrijven kampt met een personeelstekort. Om de gevolgen daarvan op te vangen, kiezen steeds meer ondernemingen voor automatisering, robotisering en AI-ondersteuning. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek op basis van de Conjunctuurenquête Nederland, die wordt gehouden in samenwerking met onder meer de KVK, het Economisch Instituut voor de Bouw, MKB-Nederland en VNO-NCW.
Voor bijna de helft van de bedrijven met een personeelstekort is automatisering inmiddels de belangrijkste maatregel. Omgerekend gaat het om 30 procent van alle bedrijven. Daarmee verschuift de aanpak van het personeelstekort duidelijk. Een jaar geleden lag de nadruk nog vaker op het aantrekkelijker maken van werk, bijvoorbeeld door betere arbeidsvoorwaarden, hogere beloning of gunstigere werktijden. Nu kijken bedrijven nadrukkelijker naar technologie om het werk efficiënter te organiseren.
Vooral grote bedrijven kiezen vaker voor automatisering. Zij beschikken doorgaans over meer financiële ruimte, schaalgrootte en digitale infrastructuur om te investeren in nieuwe systemen. In het kleinbedrijf is die ruimte beperkter. Daar geven ondernemers vaker aan dat zij de productie moeten beperken wanneer er onvoldoende personeel beschikbaar is. Het personeelstekort leidt daar dus sneller tot directe gevolgen voor de bedrijfsvoering.
Toename van automatisering
De toename van automatisering is zichtbaar in bijna alle bedrijfstakken. Alleen in de sector cultuur, sport en recreatie nam het aandeel bedrijven dat door personeelstekorten meer automatiseert af. In de informatie- en communicatiesector is de stijging juist het sterkst. Automatisering is daar inmiddels ook de meest gekozen oplossing voor het tekort aan personeel. Dat ligt voor de hand, omdat bedrijven in deze sector vaak al sterk digitaal werken en sneller nieuwe technologie kunnen toepassen.
Tegelijkertijd neemt in de meeste bedrijfstakken het aandeel bedrijven af dat vooral probeert aantrekkelijker te worden als werkgever. De bouwnijverheid vormt daarop deels een uitzondering. Daar zegt 34 procent van de bedrijven nog steeds vooral in te zetten op maatregelen om personeel aan te trekken of te behouden. In de informatie- en communicatiesector gebeurt dat met 18 procent juist het minst vaak.
Arbeidsproductiviteit
De cijfers laten ook zien dat ondernemers breder zoeken naar manieren om productiever te worden. Door de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt richten bedrijven zich niet alleen op het vinden van nieuwe mensen, maar ook op het verhogen van de arbeidsproductiviteit. Ruim drie kwart van de ondernemers zegt maatregelen te nemen om de productiviteit binnen het bedrijf te verbeteren. In het grootbedrijf ligt dat aandeel met 85 procent hoger dan in het midden- en kleinbedrijf, waar 71 procent zulke stappen zet.
De meest genoemde maatregelen zijn investeringen in technologie en automatisering, gevolgd door het efficiënter inrichten van processen. In het mkb kijken bedrijven daarnaast vaker naar verbetering van de bestaande werkomgeving en faciliteiten. Daarmee proberen ondernemers meer werk te verzetten met dezelfde of zelfs minder mensen.
Belemmeringen
Toch zijn er ook belemmeringen. Een gebrek aan personeel blijft met 30 procent de belangrijkste rem op productiviteitsgroei. Daarnaast noemt 27 procent externe factoren, zoals economische onzekerheid. Dat aandeel is hoger dan een jaar geleden. Ook hoge kosten en een gebrek aan innovatieve oplossingen spelen een rol.
De ontwikkeling maakt duidelijk dat het personeelstekort bedrijven dwingt tot andere keuzes. Waar de oplossing eerder vooral werd gezocht in werving en arbeidsvoorwaarden, komt de nadruk nu steeds sterker te liggen op slimmer werken. Automatisering wordt daarmee niet alleen een technische keuze, maar ook een strategisch antwoord op een arbeidsmarkt die voorlopig krap blijft.