De Nederlandse rijksoverheid biedt ambtenaren binnenkort op grote schaal een eigen generatieve AI-chatbot aan. Vlam-chat draait volledig binnen een beveiligd Overheidsdatacenter, werkt met Europese open-source taalmodellen en mag geen vertrouwelijke of privacygevoelige informatie verwerken. Acht ministeries nemen deel bij de start, samen goed voor zo’n 26.500 rijksambtenaren.
De Nederlandse rijksoverheid gaat ambtenaren op grote schaal een eigen generatieve AI-chatbot aanbieden. Die tool heet vlam-chat en draait volledig binnen een zwaarbeveiligd Overheidsdatacenter. Dit om zo ver mogelijk weg te blijven van commerciële partijen als OpenAI, Google of Anthropic.
VLAM staat voor Veilige Lokale AI Modellen. Wat vlam-chat onderscheidt van commerciële alternatieven is de strikt lokale inrichting. De chatbot maakt gebruik van Europese, open-source taalmodellen en de broncode van het vlam.ai-project is openbaar te raadplegen via GitHub. Dit past binnen de bredere Europese beweging om minder afhankelijk te worden van buitenlandse techgiganten.
Strijd tegen schaduw-AI en data-lekkage
De overheid wil met dit platform vooral shadow-AI indammen. Sinds de doorbraak van generatieve AI gebruiken veel ambtenaren op eigen houtje gratis, commerciële tools. Zij doen dit om hun dagelijkse werk te versnellen. Tot nu toe ontbraken officiële en veilige rijksalternatieven. Dit zorgde voor een direct risico op data-lekkage. Commerciële partijen kunnen ingevoerde teksten en data namelijk gebruiken om hun eigen modellen te trainen. Vlam-chat fungeert nu als een noodzakelijk veiligheidsventiel. Het biedt ambtenaren de gewenste AI-functies, maar dan binnen een gecontroleerde overheidsomgeving.
Op de langere termijn draait het project om Europese digitale soevereiniteit. De overheid houdt de volledige infrastructuur in eigen handen. Ook kiest het kabinet bewust voor Europese open-source modellen. Hierdoor wordt de overheid minder afhankelijk van Amerikaanse techmonopolies en hun cloudinfrastructuur. Deze aanpak sluit aan bij strengere Europese richtlijnen. Bovendien wil het rijk kritieke overheidsprocessen beschermen tegen buitenlandse wetgeving, zoals de Amerikaanse Cloud Act.
SSC-ICT regisseert de ontwikkeling
De technische realisatie ligt bij SSC-ICT, het Shared Service Centrum ICT dat valt onder het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. SSC-ICT is verantwoordelijk voor de hosting, de beveiliging en de doorontwikkeling van het platform.
Minister Heleen Herbert van Economische Zaken onderstreepte recent in antwoorden op Kamervragen het strategische belang van het project. Individuele overheidsorganisaties blijven autonoom in hun keuze om specifieke ICT-diensten af te nemen. Het kabinet stuurt wel op een rijksbrede uitrol om synergie en uniforme veiligheidsstandaarden te garanderen.
Vlam-chat is primair bedoeld voor alledaagse kantoortaken. Daarbij moet gedacht worden aan tekstbewerking, spelling- en stijlcontrole, het vertalen van documenten in circa 140 talen, brainstormen en het samenvatten van lange beleidsstukken. Er geldt wel een strikte grens. Vertrouwelijke, staatsgeheime of AVG-gevoelige informatie mag absoluut niet via vlam-chat worden verwerkt. Het systeem is in deze fase ingericht als generieke productiviteitstool.
Lees ook: Defensie wil binnen twee jaar af van Palantir-software
Acht ministeries bij de start
De pilotfase heeft het platform inmiddels achter zich gelaten. Acht ministeries, waaronder Binnenlandse Zaken, Financiën en Volksgezondheid, Welzijn en Sport, hebben hun deelname toegezegd, wat neerkomt op een startgroep van zo’n 26.500 rijksambtenaren. Dat vlam-chat lokaal draait in een overheidsdatacenter en gebruik maakt van Europese taalmodellen, wordt daarbij door meerdere partijen als cruciaal onderscheidend kenmerk gezien.
De eerste gebruiksdata zijn veelbelovend. Onder vroege gebruikers, waaronder medewerkers van Rijkswaterstaat, gebruikt 82 procent de tool inmiddels wekelijks of vaker. Daarnaast geeft 77 procent aan een merkbare tijdsbesparing te ervaren bij schrijftaken. Het platform scoort gemiddeld een 7,1 op een schaal van tien.
Vlam-search als volgende stap
De ambitie reikt verder dan een standalone chatvenster. Achter de schermen wordt gebouwd aan vlam-search. Die uitbreiding moet ambtenaren via semantische AI-zoektechnologie veilig laten zoeken binnen interne overheidsdocumenten en afgeschermde kennissystemen. De brede productie-uitrol van vlam-chat staat gepland voor de tweede helft van 2026, nadat lopende risico- en securitytrajecten zijn afgerond.