Bijna een op de drie Nederlanders (29 procent) zet AI in bij het online shoppen, onder Gen Z zelfs 42 procent. Toch blijft het afrekenen mensenwerk. Meer dan de helft (54 procent) vreest controleverlies en 51 procent maakt zich zorgen over privacy en veiligheid. Dat blijkt uit nieuw consumentenonderzoek van betaalbedrijf Adyen.
Het onderzoek, uitgevoerd door Censuswide onder 2.000 Nederlandse consumenten tussen 6 en 13 mei 2026, schetst een tweeledig beeld. AI wordt breed gebruikt om producten te ontdekken, alternatieven te vergelijken en keuzes te maken. Maar zodra er geld moet worden overgemaakt, houden consumenten de regie liever zelf.
De motieven zijn praktisch. Van de AI-gebruikers zegt 63 procent (bijna twee derde) dat de technologie tijd bespaart. Daarnaast gebruikt 61 procent kunstmatige intelligentie om sneller door het overweldigende online aanbod te navigeren. AI vervangt het winkelen dus niet, maar fungeert vooral als persoonlijke filter en assistent.
Van adviseur naar koper
De volgende stap is dat AI-assistenten zelfstandig bestellingen plaatsen en betalingen afronden. Daar staat 44 procent van de AI-gebruikers voor open, mits de voorwaarden kloppen. Tegelijkertijd vreest een even zo groot deel (eveneens 44 procent) dat een assistent een verkeerde aankoopbeslissing neemt.
Die terughoudendheid past bij eerdere cijfers. Uit eerder onderzoek dat ICTMagazine besprak bleek dat een kwart van de Nederlandse consumenten assistenten als ChatGPT al inzet tijdens het winkelen en dat 49 procent openstaat voor directe aankopen via zo’n assistent. Ook daar speelden zorgen over fraude en controle een grote rol. En consumentenvertrouwen in bedrijfsmatig AI-beleid blijft eveneens achter.
“Consumenten zien steeds vaker de waarde van AI om sneller tot een keuze te komen, maar zodra het om betalen gaat, willen ze precies weten wat er gebeurt en waarom”, stelt Julien Marlier, Country Manager Benelux bij Adyen. “Agentic commerce kan pas echt doorbreken als de betaalervaring transparant is, consumenten controle houden en duidelijk is wie verantwoordelijk is wanneer een AI-agent een verkeerde keuze maakt.”
Standaarden nog niet uitgekristalliseerd
Adyen introduceerde onlangs Adyen Agentic: een set modulaire API’s waarmee bedrijven via conversational AI-platforms kunnen verkopen zonder hun bestaande commerce-infrastructuur te herbouwen. De dienst is voorlopig alleen in de Verenigde Staten beschikbaar. Het platform schaarde zich daarnaast achter Google’s Universal Commerce Protocol (UCP), een open standaard voor agentgedreven winkelen.
Eén dominante standaard is er echter nog niet. Waar Google inzet op UCP en aanvullende protocollen als AP2, leunt OpenAI’s Instant Checkout op het Agentic Commerce Protocol (ACP) van OpenAI en Stripe. Tegelijkertijd richten partijen als Visa en Mastercard zich op authenticatie, tokenisatie en aansprakelijkheid rond kaartbetalingen. EMVCo publiceerde in september 2026 een conceptraamwerk voor interoperabele betalingen door AI-agenten, terwijl Visa al eerder een Europees testprogramma voor AI-betalingen optuigde.
De uitdaging voor retailers verschuift daarmee van puur technologische AI-adoptie naar procesmatig vertrouwen: transparantie bieden over wát er gekocht wordt en de consument op elk moment de knop geven om handmatig in te grijpen.